Жараён 02.07.2019 24

Хатлар ва ҳаёт

Таҳририятимизга муштарийлардан келадиган хатлар, ижодий машқлар битиклари оқими ҳар қачонгидек бир зум сусайган эмас. Улар газета саҳифаларидан ўрин олиши учун муҳаррирларимиз томонидан жиддий таҳрир этилади, сайқалланади. Айримлари эса шунчаки машқ ёки ҳисобот учунгина ёзилган иш эканлиги боис, муштарийлар учун кўпам қизиқ эмас. Бироқ, бизнинг манзилга йўлланган ҳар бир хат, ундаги битиклар доимий эътиборимизда.

БОЛАНИНГ "ИККИЧИ"ЛИГИГА ОВҚАТЛАНИШ САБАБ БЎЛАДИ... МИ?

Одатда мактаб ёки боғча ёшидаги болаларда эринчоқлик, хотира сусайиши, дарсларни ўзлаштира олмаслик каби белгилар кўзга ташлана бошласа, буни турли сабабларга йўямиз.

Бироқ ҳамма ҳам англаб етмайдиган жиҳат шуки, бу сабабларнинг асосийси овқатланиш тартиби билан боғлиқ. Агар бола ўз вақтида ва тартибли овқатланмаса, аввало иммунитети кучсизланиб бораверади ва унда эринчоқлик, хотира сусайиши каби белгилар намоён бўла бошлайди. Шундай экан, бола қачон ва қай тартибда овқатланиши керак, деган савол туғилади.

Болани овқатлантириш кун давомида 5 марта: нонушта, иккинчи нонушта, тушлик, тушликдан кейинги ва кечки овқат тарзида амалга оширилса, энг самарали ҳисобланади.  3-7 ёшли боғча тарбияланувчисининг бир сутка ичида энергетик харажатлари 1600-1900 ккалга тенг бўлиб, шундан 25 фоизи нонушта ва 15 фоизи кечки овқатланиш ҳисобидан қопланади.

Ота-оналар болаларига ёшликдан тўғри овқатланишни ўргатиб борсалар, бу хусусият уларнинг бир умр соғлом турмуш тарзига риоя қилиши ва кучли иммунитетга эга бўлишларини кафолатлайди.

Г.БЕКМУРОДОВА

АШУЛАНИ ҚЎШИҚҚА ҚОРИШТИРИБ ЮБОРМАЙЛИК

Яқинда бир кўрсатувда бошловчи таниқли хонанда билан суҳбатлашаётиб, унга "Қани битта ашула эшитайлик" дея лутф қилди. Хонанда эса  унинг илтимосига биноан қўшиқ айта бошлади.

Хўш, ашула билан қўшиқнинг нима фарқи бор, дейсизми?! Аслида ашула якка хонанда ёки хонандалар гуруҳига мўлжалланган, мумтоз ўзбек мусиқий меросида асосий ўрин тутувчи санъат йўлидир.

Содда тил билан тушунтирганда, ашула асосан аруз вазндаги ғазалларга басталанган, кенг диапазонли катта авжларга, ўзининг қатъий тузилишига эга мусиқий ижод намунаси. Одатда ашуланинг куйлари қўйи пардалардан бошланиб, ўрта ва юқори пардаларда ривожланади, сўнгра дастлабки турғун товушда ниҳояланади.

Ашула жанри узоқ тарихга эга бўлиб, энг мукаммал кўринишлари Бухоро ва Хоразм мақомларининг наср (ашула) йўллари, Тошкент ва Фарғона водийсида кенг тарқалган мақом йўллари, катта ашула жанрида намоён бўлади.

Хўш, қўшиқчи?..

Қўшиқ кенг маънодаги шеърий-мусиқий жанрдир. У вокал мусиқанинг энг оммалашган, катта авжларга эга бўлмаган, кичик диапазонли, баланд нақоратли жанридир. Шунингдек, куйлашга мўлжаллаб тўқилган шеърий асарларнинг умумий ифодаси ҳисобланади.

Демакки, анъанавий мусиқа ҳамда вокал санъати дурдоналарини халқимиз онгига  сингдириш, фарзандларимизнинг мусиқий билимини бойитиш учун, энг аввало, миллий ашуламиз, унинг ўзига хос жиҳатлари ҳақида тасаввурга эга бўлишимиз лозим. Ҳатто    оммавий ахборот воситаларида ҳам бу икки жанрнинг бир-биридан сираям фарқланмасдан қўлланилаётгани эса ачинарли ҳолатдир.

Юсуф ЮЛДОШЕВ,

Қамаши педагогика касб-ҳунар коллежи мусиқа фани ўқитувчиси

 

ЗАРГАРЛАР ФЕРУЗА ТОШИНИ НЕГА ҚАДРЛАШАДИ?

Маълумки, айрим заргарлик буюмлари нафақат безак сифатида, балки инсон саломатлигига ижобий таъсир кўрсатадиган восита сифатида ҳам қадрланади. Буни аждодларимиз қадимдан билишган ва маҳаллий заргарлар турли тақинчоқларни ясашда ана шундай элементлар, тошлар ва қоришмалардан кенг фойдаланишган.

Заргарликда кенг қўлланиладиган минераллардан бири феруза тошидир. "Дори-дармонлар хазинаси" асарида қайд этилишича, ферузага озгина сурма текқизиб кўз қовоқларига ишқаланса, жуда катта фойда бўлармиш. Феруза тошига эрта тонгдан туриб қараш эса кўриш қобилиятининг яхшиланишига сабаб бўлар экан.

Қадимгиларнинг айтишларича, феруза тоши йиқилганда жароҳат олишдан асраган, юракни бақувват қилган ҳамда қўрқувдан   халос этган.

Шу билан биргаликда, феруза тошининг гўзаллиги, унинг ёруғ ва ёрқин ранги кишиларнинг бу минералга бўлган қизиқишини янада оширади. Айни сабабларга кўра ҳам цивилизация тарихида қадимдан маълум бўлган  бошқа ҳеч бир минерал  ферузачалик юқори ўрин тутмаган.

Соҳиба ОЧИЛОВА,

Шаҳрисабз шаҳар Амир Темур номли моддий маданият тарихи музейи бош мутахассиси

МУЗҚАЙМОҚ ВА САЛҚИН ИЧИМЛИКЛАР ҲАЁТИНГИЗГА ХАВФ СОЛМАСИН

Маълумки, иссик кунлар бошланиши билан бозорлар атрофи ҳамда одамлар кўп тўпланадиган бошқа жойларда салқин ичимликлар ва егуликлар, жумладан, музқаймоқ, "морс" ичимлиги савдоси авжига чиқади.

 Ҳозирги кунда кўплаб уддабуронлар қўлбола услубда (фрезер ускунаси ёрдамида) тайёрланган юмшоқ музқаймоқни кўча-куйда, йўллар ёқасида, автобус бекатларида сотишмоқда. Аммо бу мумкин эмас. Боиси, фрезер ускунаси орқали тайёрланаётган музқаймоқни фақат санитария-гигиена талабларига жавоб берадиган турғун савдо шохобчаларидагина сотишга рухсат этилади. Қадоқланган музқаймоқ ҳам тегишли тартибда санитария-гигиена кўригидан ўтган жойларда, ишлаб чиқариш қоидларига қатъий риоя қилинган ҳолда тайёрланиши лозим.

Бундан ташқари, музқаймоқ ва салқин ичимликлар савдоси билан шуғулланадиган умумий овқатланиш, савдо субъектлари (кафе, ресторан) ходимлари белгиланган тартибда тиббий кўрикдан ўтган, халат ва қўлқоплар билан таъминланган бўлиши шарт. "Морс" ичимлигига ҳам шу каби талаблар қўйилади. Яна бир жиҳати, "морс" сотишда фақат бир марта ишлатиладиган идишлардан фойдаланиш лозим. Бир идишдан кўпчиликнинг фойдаланиши эса касаллик юқтириб олиш хавфини кескин оширади.

Шундай экан, музқаймоқ ёки "морс" сотиб олишдан олдин унинг қаерда, қай ҳолатда ва қай тартибда сотилаётганига эътибор қаратсак, савдода санитария-гигиена қоидаларига риоя қилинганлигига ишончимиз комил бўлгандан сўнггина уни олиб истеъмол қилсак, ўз соғлигимизни ўзимиз асраган бўлардик.

А.ХОЛМУРОДОВ,

Қарши шаҳар ДСЭНМ овқатланиш гигиенаси бўлими санитария врачи