Қашқадарё газетаси Жамият Човқай нима дегани?
Жамият

Човқай нима дегани?

Шаҳрисабз тарафдан Қарши шаҳрига кириб келаверишда Човқай номли аҳоли яшаш манзили бор. Қашқадарёнинг чап қирғоғида жойлашган ушбу қадимий қишлоқ ўтган аср 80-йилларида шаҳар ҳудудига киритилган. Эътиборлиси, Касби туманида ҳам Човқай қишлоғи бор. Ҳеч ўйлаб кўрганмисиз: бу сўзнинг маъноси нима?

Қашқадарёга оид

Заҳматкаш олим Тўра Нафасовнинг қайд этишича, човқай – ўзбек халқи таркибига кирган уруғлардан саналади. Човқайлар яқин ўтмишда манғитлар таркибида бўлган. Уларнинг манғитлар таркибига кириши XVI-XVIII асрларда юз берган бўлиб, айрим тарихий ва этнологик манбаларда «чўқай» тарзида қайд қилинган.

Қадимда «човли» деган ўзбек уруғи бўлган. Човли – лочиннинг бир тури. Човқай ва човли бир ўзакдан келиб чиққан. Сўз ўзаги – чов. Шу ўзакка -ли, -қай қўшимчалари қўшилган. Бу қўшимчаларнинг маъноси ва вазифаси бир хил ёки бир-бирига яқин: – қай қўшимчаси қадимий, -ли қўшимчаси замонавий, сўнгги даврга мансуб. Чов – лочин, бургут сингари қушларнинг чангали, панжаси. Ўткир ва учли панжали лочин – човқай, човли. Лочиннинг ана шу тури жамоа тотеми – топинадиган қуши бўлган. Қуш тасвири жамоа туғида бўлган. Тотеми ва туғидаги тасвири асосида уруғ жамоаси човқай деб аталган.

Exit mobile version