Қашқадарё газетаси Олам Инсон қачон комплекс психологик етукликка эришади?
Олам

Инсон қачон комплекс психологик етукликка эришади?

Австралия ва Польша олимлари инсонда комплекс психологик етуклик – яъни ақлий қобилият, шахсий фазилатлар ва эмоционал интеллектнинг уйғунлиги одатда ўйланганидек ёшликда эмас, балки 55-60 ёшлар оралиғида энг юқори даражага етишини аниқлашди. Тадқиқот натижалари Intelligence илмий журналида эълон қилинган.

Муаллифлар – Ғарбий Австралия университети профессори Жиль Жиньяк ҳамда Варшава университети профессори Марцин Заенковски илк бор инсоннинг тўққиз хил психологик хусусиятини ягона Когнитив-шахсий фаолият индексига бирлаштирган.

Ушбу индекс қуйидаги мезонларни ўз ичига олади: когнитив (ақлий) қобилиятлар, «Катта бешлик» шахсий хусусиятлари (очиқкўнгиллик, виждонлилик, экстраверсия, хайрихоҳлик ва нейротизм), эмоционал интеллект, молиявий саводхонлик, ақлий хатоларга бардошлилик, когнитив мослашувчанлик; эмпатия ҳамда билишга эҳтиёж, яъни фикрлаш учун мулоҳаза юритишга интилиш.

Натижалар шуни кўрсатганки, ҳар бир қобилиятнинг ривожланиш траекторияси ўзига хос. Масалан, флюид интеллект – яъни аввалги тажрибага таянмасдан янги вазифаларни тез ҳал қилиш қобилияти тахминан 20 ёшда энг юқори нуқтага чиқади ва кейинчалик аста-секин пасаяди. Кристаллашган интеллект – тўпланган билимлар, тажриба ва сўз бойлиги эса 60 ёшгача ўсиб боради. Эмоционал интеллект 40 ёшлар атрофида, молиявий саводхонлик ва ахлоқий тафаккур 60-70 ёшларда энг юқори даражага етади.

Тадқиқотчилар барча тўққиз кўрсаткични ягона индексга жамлаганларида, инсоннинг умумий психологик ва когнитив имкониятлари 55-60 ёшда энг юқори чўққига чиқиши маълум бўлган.

Қизиқарли жиҳати шундаки, 85 ёшли инсоннинг умумий индекси 18 ёшли ўсмирнинг кўрсаткичига яқин бўларкан. Бироқ бу натижа мутлақо бошқа омиллар ҳисобига шаклланади: ёшларда флюид интеллект юқори бўлса, кексаларда ҳаётий донолик, тажриба ва ҳис-туйғуларни бошқариш қобилияти кучли бўлади.

Тадқиқотчиларнинг амалий хулосасига кўра, 40-65 ёшлар оралиғи энг масъулиятли ва мураккаб қарорларни қабул қилиш учун энг мақбул давр ҳисобланади. Чунки айнан шу ёшда инсон тезкор фикрлаш қобилиятини бой ҳаётий тажриба билан уйғунлаштира олади.

Exit mobile version