Qashqadaryo gazetasi Jamiyat Buxorodagi Qarşi darvozasi nima maqsadda qurilgan?
Jamiyat

Buxorodagi Qarşi darvozasi nima maqsadda qurilgan?

Qaşqadaryoga oid

Qarşi darvozasi yoki Qavola XVI asrda şayboniylar humkronligi davrida Buxoro şahrida qurilgan, hozirgi vaqtda saqlanib qolmagan mudofaa darvozasi sanaladi. Darvoza Buxoro qal’asining şarqiy mudofaa devorlariga örnatilgan bölib, şaharning qadimdan mavjud 11 darvozasidan biri bölgan.

Uning yaqin hududiga XIX asr oxirida Buxoro amiri mablaği hisobidan Kogon-Buxoro temir yölining tor yönalişi qurilganidan söng darvoza alohida ahamiyatga ega böladi. Bu darvoza «Buxoro operatsiyasi» uçun Mixail Frunze tomonidan qizil armiyaning asosiy kuçlari jönatilgan ikki darvozadan biri bölgan. 1939-yil 17-mayda sovet hukumati tomonidan şahardagi tirbandlikni yöqotiş vaji bilan darvoza buzib taşlanadi. Hozirgi kunda uning örniga ramziy darvoza qöyilgan.

Darvozaning nomi Qarşi şahri nomiga qöyilgan, çunki şahar Buxoro bilan doimiy va köp asrlik mustahkam aloqalarni örnatgan. Şuningdek, darvoza orqali ötadigan katta yöl Buxoro amirining yozgi qarorgohi Şirbudunga olib borgan. Amir Muzaffar hukmronligi davrida saroy amaldorlarining katta otryadi Qavola darvozasi böylab joylaşgan edi. Amir Abdulahadxon davrida (1885-1910) darvoza orqali Yangi Buxorodan poytaxt poçtasigaça toş yöl yotqizilgan. Keyinroq Buxoroga temir yöl kelişi bilan tovarlarning asosiy qismi – paxta, qoraköl möynasi, gazlama va boşqa tovarlar şaharning bu darvozasidan olib çiqilib, Buxoro çyegarasiga jönatilgan.

1920-yil 29-avgust – 2-sentabrda Mixail Frunze qömondonligi ostidagi Qizil armiyaning Buxoroga hujumi çoğida hujumçilarning asosiy zarbasi aynan Qavola darvozasiga yöllangan. Uşbu harbiy operatsiyani amalga oşiriş uçun Qizil Armiya Turkiston fronti qömondonligi tomonidan 6-7 ming nayza, 3 mingga yaqin qiliç, 35 ta yengil va 5 ta oğir qurol, 8 ta zirhli texnika, 5 ta zirhli poyezd va 11 ta samolyot ajratilgan.

Bu paytda amirlik qurolli kuçlari muntazam armiya va tartibsiz militsiya qismlaridan iborat bölgan. Muntazam armiya kuçlari 8725 nayza va 7580 qiliç, 23 ta yengil qurol va 12 ta pulemyotdan iborat edi. Viloyat hukmdorlari (beklar) tomonidan joylaştirilgan tartibsiz qöşinlar qölida taxminiy hisob-kitoblarga köra, 2 pulemyot va 32 qurol bilan 27 ming nayza va qiliç bölgan. Artilleriyaning aksariyat qismi eskirgan modellardan iborat edi (masalan, çöyan yoki toş öqlarni otuvçi silliq teşikli töplar).

Hujumning birinçi kuni bir vaqtning özida ikkita qarama-qarşi nuqtada: şarqiy Qarşi va janubi-ğarbiy Qoraköl şahar darvozalarida boşlanadi. 1 sentabr  kuni Qarşi darvozasiga bostirib kiriş uçun harakat boşlandi. Qarşi va Samarqand darvozalari tagiga 800 kilogrammdan ortiq porox kömib portlatiladi. Öşa kuni soat 17 larda Köhna Buxoro butunlay sovet qöşinlari qöliga ötadi.

Exit mobile version