Shahrisabz tarafdan Qarshi shahriga kirib kelaverishda Chovqay nomli aholi yashash manzili bor. Qashqadaryoning chap qirg‘og‘ida joylashgan ushbu qadimiy qishloq o‘tgan asr 80-yillarida shahar hududiga kiritilgan. E’tiborlisi, Kasbi tumanida ham Chovqay qishlog‘i bor. Hech o‘ylab ko‘rganmisiz: bu so‘zning ma’nosi nima?
Qashqadaryoga oid
Zahmatkash olim To‘ra Nafasovning qayd etishicha, chovqay – o‘zbek xalqi tarkibiga kirgan urug‘lardan sanaladi. Chovqaylar yaqin o‘tmishda mang‘itlar tarkibida bo‘lgan. Ularning mang‘itlar tarkibiga kirishi XVI-XVIII asrlarda yuz bergan bo‘lib, ayrim tarixiy va etnologik manbalarda «cho‘qay» tarzida qayd qilingan.
Qadimda «chovli» degan o‘zbek urug‘i bo‘lgan. Chovli – lochinning bir turi. Chovqay va chovli bir o‘zakdan kelib chiqqan. So‘z o‘zagi – chov. Shu o‘zakka -li, -qay qo‘shimchalari qo‘shilgan. Bu qo‘shimchalarning ma’nosi va vazifasi bir xil yoki bir-biriga yaqin: – qay qo‘shimchasi qadimiy, -li qo‘shimchasi zamonaviy, so‘nggi davrga mansub. Chov – lochin, burgut singari qushlarning changali, panjasi. O‘tkir va uchli panjali lochin – chovqay, chovli. Lochinning ana shu turi jamoa totemi – topinadigan qushi bo‘lgan. Qush tasviri jamoa tug‘ida bo‘lgan. Totemi va tug‘idagi tasviri asosida urug‘ jamoasi chovqay deb atalgan.