Qashqadaryo gazetasi Olam Inson qachon kompleks psixologik yetuklikka erishadi?
Olam

Inson qachon kompleks psixologik yetuklikka erishadi?

Avstraliya va Polsha olimlari insonda kompleks psixologik yetuklik – ya’ni aqliy qobiliyat, shaxsiy fazilatlar va emotsional intellektning uyg‘unligi odatda o‘ylanganidek yoshlikda emas, balki 55-60 yoshlar oralig‘ida eng yuqori darajaga yetishini aniqlashdi. Tadqiqot natijalari Intelligence ilmiy jurnalida e’lon qilingan.

Mualliflar – G‘arbiy Avstraliya universiteti professori Jil Jinyak hamda Varshava universiteti professori Marsin Zayenkovski ilk bor insonning to‘qqiz xil psixologik xususiyatini yagona Kognitiv-shaxsiy faoliyat indeksiga birlashtirgan.

Ushbu indeks quyidagi mezonlarni o‘z ichiga oladi: kognitiv (aqliy) qobiliyatlar, «Katta beshlik» shaxsiy xususiyatlari (ochiqko‘ngillik, vijdonlilik, ekstraversiya, xayrixohlik va neyrotizm), emotsional intellekt, moliyaviy savodxonlik, aqliy xatolarga bardoshlilik, kognitiv moslashuvchanlik; empatiya hamda bilishga ehtiyoj, ya’ni fikrlash uchun mulohaza yuritishga intilish.

Natijalar shuni ko‘rsatganki, har bir qobiliyatning rivojlanish trayektoriyasi o‘ziga xos. Masalan, flyuid intellekt – ya’ni avvalgi tajribaga tayanmasdan yangi vazifalarni tez hal qilish qobiliyati taxminan 20 yoshda eng yuqori nuqtaga chiqadi va keyinchalik asta-sekin pasayadi. Kristallashgan intellekt – to‘plangan bilimlar, tajriba va so‘z boyligi esa 60 yoshgacha o‘sib boradi. Emotsional intellekt 40 yoshlar atrofida, moliyaviy savodxonlik va axloqiy tafakkur 60-70 yoshlarda eng yuqori darajaga yetadi.

Tadqiqotchilar barcha to‘qqiz ko‘rsatkichni yagona indeksga jamlaganlarida, insonning umumiy psixologik va kognitiv imkoniyatlari 55-60 yoshda eng yuqori cho‘qqiga chiqishi ma’lum bo‘lgan.

Qiziqarli jihati shundaki, 85 yoshli insonning umumiy indeksi 18 yoshli o‘smirning ko‘rsatkichiga yaqin bo‘larkan. Biroq bu natija mutlaqo boshqa omillar hisobiga shakllanadi: yoshlarda flyuid intellekt yuqori bo‘lsa, keksalarda hayotiy donolik, tajriba va his-tuyg‘ularni boshqarish qobiliyati kuchli bo‘ladi.

Tadqiqotchilarning amaliy xulosasiga ko‘ra, 40-65 yoshlar oralig‘i eng mas’uliyatli va murakkab qarorlarni qabul qilish uchun eng maqbul davr hisoblanadi. Chunki aynan shu yoshda inson tezkor fikrlash qobiliyatini boy hayotiy tajriba bilan uyg‘unlashtira oladi.

Exit mobile version